Mèo và chó chiếm tới hai phần ba số lượng thú cưng trên toàn thế giới. Chúng ngủ trên giường, ăn trộm đồ ăn và thường làm chủ ngôi nhà. Nhưng giữa hai loài vật đồng hành này, loài nào có quan hệ họ hàng gần gũi hơn với con người? Câu trả lời phụ thuộc vào cách bạn nhìn nhận vấn đề.
“Theo góc nhìn tiến hóa, chúng ta có quan hệ họ hàng tương đương với cả mèo và chó,” Mark Springer, giáo sư danh dự về tiến hóa, sinh thái và sinh học sinh vật tại Đại học California, Riverside, cho biết trong email gửi tới Live Science.
Mèo, chó và con người đều là động vật có vú. Trong cây phả hệ động vật có vú, cả mèo và chó đều thuộc bộ Ăn thịt (Carnivora), trong khi con người thuộc bộ Linh trưởng (Primates). Hai nhóm này tách ra từ một tổ tiên chung khoảng 90 đến 95 triệu năm trước, theo Springer. Trong khi đó, mèo và chó tách khỏi nhau muộn hơn nhiều, vào khoảng 55 triệu năm trước.
Về mặt tổ tiên chung, “chó và mèo có quan hệ họ hàng gần gũi hơn với các loài như tê tê, ngựa, bò, cá voi, dơi, chuột chù và chuột chũi so với con người,” Springer nói. Và “con người có quan hệ họ hàng gần gũi hơn với culi (vượn cáo bay), chuột chù cây, thỏ, chuột cống và chuột nhắt so với mèo và chó.”
Mối quan hệ di truyền
Một cách khác để xác định loài nào gần gũi hơn với chúng ta là qua lăng kính di truyền. Nếu đo lường mức độ thay đổi của mã DNA theo thời gian, con người có quan hệ tương đương với cả mèo và chó, William Murphy, nhà so sánh bộ gen tại Đại học Texas A&M, cho biết trong email.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng so sánh cách các sợi DNA được tổ chức trong nhiễm sắc thể. Ở đây, một sự khác biệt xuất hiện. Murphy giải thích rằng tổ tiên của loài chó hiện đại đã trải qua nhiều sự sắp xếp lại nhiễm sắc thể trong quá trình tiến hóa. Ngược lại, mèo giữ được tổ chức bộ gen gần gũi hơn với chúng ta. “Về cách các gen được sắp xếp trong nhiễm sắc thể, con người và mèo giống nhau gấp đôi so với con người và chó,” ông nói.
Bởi cách DNA được tổ chức ảnh hưởng đến cách gen được bật hoặc tắt, mèo có thể là mô hình tốt hơn chó để hiểu về điều hòa gen ở người, Murphy cho biết. Điều này cũng khiến chúng hữu ích trong nghiên cứu các bệnh di truyền. Ví dụ, bệnh thận đa nang xảy ra ở cả người và mèo, và các phương pháp điều trị phát triển cho mèo có thể giúp ích cho liệu pháp điều trị ở người.
Mèo cũng có thể cung cấp manh mối về ung thư. Một nghiên cứu gần đây cho thấy các gen liên quan đến ung thư ở mèo giống đáng kể với gen ở người, cả về số lượng và chủng loại. Một ví dụ đáng chú ý là gen FBXW7, bị đột biến ở hơn một nửa số khối u vú ở mèo được nghiên cứu. Ở người, đột biến gen tương tự có liên quan đến kết quả tồi tệ hơn trong ung thư vú.
Tuy nhiên, chó cũng được sử dụng để mô hình hóa và phân tích bệnh tật ở người, bao gồm bệnh Alzheimer, động kinh vô căn, bệnh mắt và bệnh tim. Dù mèo có thể chia sẻ nhiều điểm tương đồng hơn với con người trong điều hòa gen, nhưng cho đến nay, nhiều nghiên cứu tập trung vào chó hơn. Điều này có thể một phần do bộ gen hoàn chỉnh của mèo có sẵn muộn hơn so với bộ gen của chó, cũng như sự thiên vị lịch sử – mèo từ lâu bị cho là kém hợp tác hơn trong môi trường nghiên cứu.
Vậy, chúng ta có quan hệ gần gũi hơn với loài nào? Từ góc nhìn tiến hóa, đó là một sự hòa, nhưng về mặt di truyền, ít nhất là về cấu trúc bộ gen, chúng ta gần gũi với mèo hơn.